FreaK7

ROMAN ÝNCELEME PLANI


A. Roman Hakkýnda Bilgiler


1. Romanýn Adý: Yeþil Gece
2. Romanýn Yazarý: Reþat Nuri GÜNTEKÝN
3. Basýldýðý Yer ve Tarih: Ýstanbul–2006
4. Sayfa Sayýsý: 263


B. Romandaki Olayýn Ýncelenmesi

1. Olayýn özeti

Þahin Efendi Anadolu’nun küçük bir kasabasýnda dünyaya gelmiþti. Babasý ilmiyedendi ve onu kendisine halef yapmak istiyordu. Bir gün bütün dünyayý gölgesi altýna alacak yeþil bayraðýn bir gönüllüsü olarak yetiþtirmek istiyordu. Çocuðun daha ilk tahsilini bitirmesine lüzum görmüyor; baþýna bir yeþil sarýk alarak memleketinin medresesine gönderiyordu.
Þahin medreseyi uzun süre yadýrgadý. Medrese hocalarýnýn onun üzerine düþmesiyle birlikte deðiþti. Artýk kendi dersleriyle uðraþýyor ateþli bir þekilde çalýþýyordu. Fýrsat buldukça etrafý gözlemliyordu. Hocalarýnýn etrafýndaki arkadaþlarýnýn ne kadar dar görüþlü baðnaz ve çýkarcý olduklarýný fark etmeye baþladý. O çalýþtýkça daha ileriye gitmek istiyordu. Fakat medresede ona öðretilenler belirli bir yerde kalýyordu. Hocalarýnýn aðzýndan bir hak ve hakikat sözü duymak için çok uðraþmýþtý. Hocalarý dini ve ilmi çýkarlarýna alet etmiþ kimselerdi. Genç softa hocalarýnýn nasýl insanlar olduðunu anladýðý vakit kendini kitaplarýna verdi. Gece gündüz ebedi hayatýn var olup olmadýðýný araþtýrýyor ve uzun uzun düþünüyordu. Bu konu hakkýnda birçok hocasýna baþvurdu. Fakat hiçbirinden cevap alamadý. Bir gün medresesi dýþýndaki bir hocaya bu konuyu açtý. Hocanýn verdiði cevaplar karþýsýnda bu düþüncenin ne kadar yersiz olduðunu anladý. Artýk medresesinden ve hocalarýndan soðumuþtu. Orada geçirdiði her gün ona azap gibi gelmeye baþladý.
Meþrutiyetin ikinci senesiydi. Þahin Efendi medreseden çýkmýþ darülmuallimine girmiþti. Burada gerçekler hakkýnda ilim ve fen hakkýnda birçok þey öðrendi. Ayný zamanda ateþli bir milliyetçi haline geldi. Darülmuallimini bitirdiðinde bir iptidai muallimi olmuþtu. Artýk en büyük gayesi Anadolu’ya tayininin çýkmasýydý. Oradaki halký aydýnlatmak istiyordu. Tayininin Ýstanbul’a çýktýðýný öðrenince Maarif Nezareti Þube Müdürü Basri Bey’e gitti. Tayin yerini tayini Ýzmir-Sarýova’ya çýkan bir arkadaþýyla deðiþtirmek istediðini söyledi. Basri Bey kýsa bir nutuk çektikten sonra tayin yerlerini deðiþtirdi.
Þahin Efendi Sarýova’ya gitti ve kasabayý beklediði gibi buldu. Dað yamaçlarýnda eski bir kasabaydý. Kendisi kasabaya Emir Dede Mektebi baþmuallimi olarak gelmiþti. Sarýova’ya geldiði gün bir tesadüf eseri kasabanýn belli baþlý adamlarýný tanýmýþ haklarýnda bilgi sahibi olmuþtu. Maarif müdürünün yazýhanesinde karþýlaþtýðý Eyüp Hoca’nýn koyu bir softa ve kasabada kuvvetli bir adam olduðunu anladý. Bu adamý yapacaðý iþlere karþý büyük bir tehdit olarak görüyordu. Zaten Sarýova’ya gelir gelmez softalýðýn bu kasabaya ne kadar büyük bir kudretle hâkim olduðunu anlamýþtý. Softanýn silahýna softalýkla karþýlýk vermek gerektiðini biliyordu.
Ayný gece kasabada bir ziyafete katýldý. Ýdadi müdürü ona kasabanýn önde gelen adamlarýný tanýtýyordu. Kasabada sözü dinlenen bir softa olan Müderris Zühtü Efendi’yi softalýðýný siyasetle birleþtiren ve yeþil ordu kurulmasýný hayal eden Ýttihat ve Terakki Katib-i Mesulü Cabir Bey’i çýkarcý ve korkak bir adam olan Mutasarrýf Müfit Bey’i tanýttý. Þahin Efendi idadi müdürüne kasabada milletine sadýk Cumhuriyetperver Türkler yetiþtirmek istediðini söyledi. Kasabada ne yapmak istediðini bir çýrpýda söylemiþ oldu. Sarýova’da yapmak istediði inkýlâbý tek baþýna yapamayacaðýný biliyordu. Bunun için güvenilir müttefiklere ihtiyacý vardý. Bunlar da ancak ilim fen adamlarý; iyi tahsil görmüþ memurlar ve milliyetçi muallimler olabilirdi.
Gündüzleri mektebinde uðraþýyor akþamüstlerini kahvehanelerde veya muallimler yurdunda geçiriyor gece yatmaya gidiyordu. Yanlýþ yapmaktan korkup ihtiyatla hareket ediyor hoþ bir dille konuþuyordu. Kýsa sürede kasabaya alýþtý. Mektepte Rasim adýnda bir muallimle tanýþmýþtý. Çok zeki ve ateþli bir çocuktu. Þahin Efendi onu en büyük müttefiki olarak görüyordu. Kýsa sürede çok iyi arkadaþ oldular ve ayný evde kalmaya baþladýlar. Geceleri uzun uzun konuþurlar kasabadaki planlarýndan bahsederlerdi.
Þahin Efendi’yi mektep konusunda en çok uðraþtýran þey bina meselesi oldu. Bina barýnýlmaz bir haldeydi. Oysa yeni bir bina yapmak için uygun bir arsa vardý. Yeni bir bina meydana getirmeyi þimdilik yapýlacak iþlerin en uygunu olarak gördü ve oradan oraya koþmaya baþladý. Þahin Efendi herkese anladýðý dilden konuþuyordu. Önce müderris Zühtü Efendi’ye sonra Cabir Bey’e belediye reisine yerli zenginlerden birkaçýna müracaat etti. Þahin Efendi kimine Allah’tan kimine ilimden kimine millet ve hamiyetten bahsetmiþti. Sonunda hepsi bu hayýrlý teþebbüse katýlmaya razý oldular. Az bir zaman sonra bina hakkýnda meseleler çýkmaya baþladý. Bunlarýn birincisi plan meselesi oldu. Þahin Efendi’nin beðendiði planlara her taraftan itirazlar yaðýyordu. Þahin Efendi bunun üzerine belediyede çalýþan Necip isimli bir mühendise baþvurdu. Atak ve taþkýn bir adam olduðu için adý deliye çýkmýþtý. Deli Necip’le çok iyi anlaþtýlar. Necip de açýk fikirli ve milliyetçi bir insandý. Bir gece Deli Necip elinde bir planla Þahin Efendi’ye geldi. Þahin Efendi’nin beðendiði bir planý süslemiþ ve bir Ýslam mimarisi gibi göstermiþti. Þahin Efendi planý beðendi. Ertesi gün plan belediye meclisinde kabul edildi.
Fakat inþaat baþlayacaðý zaman ilkinden daha zorlu bir mesele çýktý. Binanýn yapýlacaðý arsanýn içinde bir medrese vardý. Harap bir haldeydi ve yýkýlmasý gerekiyordu. Fakat yýkýlacaðý zaman Eyüp Hoca’nýn bir oyunuyla medrese yýkýlamadý. Yýkým alaný çok kalabalýktý. Yýkým emri verildiðinde ihtiyar bir adam elinde kazma en önde koþmaya baþladý. Tam kazmayý vuracaðý vakit yere düþüp bayýldý. Ayýldýðýnda ruhani ihtiyar bir adam gördüðünü ve elindeki sopasýyla baþýna vurup bayýlttýðýný söyledi. Þahin Efendi bunun Eyüp Hoca’nýn bir oyunu olduðunu hemen anladý.
Hükümet caddesi de medresenin önüne gelip dayanmýþtý. Medresenin yýkýlmasý gerekiyordu fakat kimse buna cesaret edemiyordu. Deli Necip çok iyi bir plan yapmýþtý. Bir cuma günü öðlen vakti ezan okunurken bir kaza oldu. Deli Necip kullandýðý silindiri medresenin çürük duvarýna bindirmiþti. Herkes camide olduðu için hiç kimse zarar görmedi. Deli Necip kasaba komiserine baðýrarak medresenin yýkýlmak üzere olduðunu söyledi. Medrese çembere alýndý. Kýsmen yýkýlmýþ bina tamamen yýkýldý. Deli Necip’in planý iþe yaramýþtý.
Komiser Kazým Efendi’nin bu iþte çok yardýmý dokunmuþtu. Komiser Kazým Efendi Þahin Efendi’nin talebelerinin birinin babasý idi. Þahin Efendi az bir zaman içinde bu adamýn temiz ve zeki bir adam olduðunu anlamýþtý. Þahin Efendi kendine bir müttefik daha kazanmýþtý.
Hafýz Eyüp Þahin Efendi’yi saf dýþý býrakmak için birçok girimde bulundu. Ona önce zengin bir medresede müderrislik önerdi. Fakat Þahin Efendi oyunun farkýna vardý ve bu teklifi reddetti. Hafýz Eyüp’ün ikinci teþebbüsü Þahin Efendi’yi zengin bir mahalle imamýnýn kýzýyla evlendirmekti. Þahin Efendi bu seferki kurnazlýðý daha çabuk anladý. Baþýnda bir aileyle elinin kolunun baðlanacaðýný biliyordu. Þahin Efendi’yi kuþkulandýrmaktan korkan Hafýz Eyüp üçüncü teþebbüsünü bir baþkasý vasýtasýyla yaptý. Baþmuallime pek ucuz bir fiyatla bir bað teklif ediliyor parasý yoksa az bir faizle borç para vaat ediliyordu. Þahin Efendi bunu söyleyen adamýn yüzüne kahkahayla güldü. Þahin Efendi Hafýz Eyüp’ün ne kadar tehlikeli bir adam olduðunu daha iyi anlamýþtý. Hafýz Eyüp onu önce makam hýrsý vasýtasýyla bu olmayýnca kadýn kuvvetiyle o da netice vermeyince para ve mal tuzaðý ile elde etmek istemiþti.
Þahin Efendi talebelerinin sarýk sarmasýný istemiyordu. Bir gün Müderris Zühtü Efendi’nin bir gazetedeki makalesini okudu. Bu makalede sarýða hürmet edilmesi gerektiði yazýyordu. Þahin Efendi’nin beklediði fýrsat eline geçmiþti. Müderris Zühtü Efendi’nin yanýna gitti. Önce bu makaleden ötürü onu övdü makaleyi göklere çýkardý. Sonra iptidai talebesinin sarýk sarmasýnýn yanlýþ bir þey olduðunu bazý gerçeklerle ortaya koydu. Zühtü Efendi söyleyecek söz bulamamýþtý. Ertesi gün mektebe gittiðinde düþüncelerini uygulamaya baþladý. Yine de ihtiyatlý davranýyordu. Önce eski ve kirli sarýklý öðrencileri toplayýp deðiþtirmeleri için evine gönderdi. Ertesi gün nispeten temiz sarýkla gelenlere baþka bahaneler buluyor elbiseleri kirli ve yýrtýk olduðu için evlerine gönderiyordu. Sonra sarýklýlar istedikleri gibi yaramazlýk edemiyordu. Buna çevreden de kimse karþý gelemiyor bir þey söyleyemiyordu. Birkaç hafta geçmeden sarýklýlarýn sayýsý yarý yarýya azalmýþtý. Þahin Efendi baþýndan sarýðýný atmýþ bir talebesini gördüðü vakit çocuklar gibi seviniyordu.
Þahin Efendi perde arkasýnda gizli gizli çalýþtý. Sarýova’daki mevkisini kuvvetlendirinceye kadar da öyle yapmak niyetindeydi. Hakiki rengi belli olmamýþ kimse onun meslek ve maksadý hakkýnda fikir sahibi olamamýþtý. Beþinci ayýn sonunda çýkan bir vak’a onu artýk siperinden çýkmaya ve açýk meydanda dövüþmeye mecbur etti.
Þahin Efendi bir gece hafýz cemiyetine davet edildi. Hýfzý verecek çocuk Þahin Efendi’nin eski bir talebesiydi ve en iyi talebelerindendi. Çocuðu bir buçuk sene evvel mektepten almýþlar ve iþinin ehli fakat çok sert ve acýmasýz bir hocanýn yanýna hafýz olmasý için vermiþlerdi. Çocuktaki zekâ ve hocanýn gücü bir araya gelince çocuk bir buçuk sene içinde hafýz olmuþtu. Fakat çocukta bir gariplik vardý. Zayýflamýþ ve bitkin düþmüþtü. Sýk sýk bayýlýyor ve burnu kanýyordu. Hýfzýn verileceði ev çok kalabalýktý. Nerdeyse bütün mahalle eþrafý o gece oradaydý. Çocuk bir ara oda kapýsýndan girerken ayaðý bir þeye takýldý ve yere düþtü. Etraftan koþup çocuðu kaldýrdýlar. Yüzü bembeyazdý. Aðzýnýn kenarýndan kan sýzýyordu. Çocuðu ayýltmaya çalýþtýlar fakat ayýlmadý. Hemen kendi evlerine götürdüler. Üç gün sonra küçük hafýz vefat etti. Mahallenin ve yerli zenginlerin yardýmýyla büyük bir cenaze töreni yapýldý. Cenaze evden çýktýðý anda birden evin camlarý kýrýldý. Bu çocuðun annesiydi. Arkalarýndan “Evladýmý öldürdüler. Katiller!” diye haykýrýyordu. Þahin Efendi bir süre düþündü ve kadýna hak verdi. Çocuðun ölmesini tüm mahallenin cehaletine cesaretsizliðine ve taassubuna veriyordu.
Þahin Efendi’nin talebeleri arasýnda ölen hafýzýn bir kardeþi vardý. Çocuðun adý Bedri idi. Bir gün babasý mektebe geldi. Çocuðu almak istediðini hafýz olmasý için ölen aðabeyinin hocasýnýn yanýna vereceðini söyledi. Þahin Efendi dondu kaldý. Çocuðun kafasýndaki sarýða bakakaldý. Toparlandý ve çocuðun babasýný çocuðu almamasý için ikna etmeye çalýþtý. Þahin Efendi çocuðun babasýyla yarým saati aþkýn bir süre konuþtu ve onu ikna etti. Kararýný deðiþtirmesinden korktuðu için de hemen çocuðun baþýndaki sarýðý çýkardý.
Eyüp Hoca’nýn eline beklediði fýrsat geçmiþti. Þahin Efendi’ye karþý büyük bir hareket baþlattý. Önce mektebe bir grup veli geldi. Hafýz olmaya niyet etmiþ bir çocuðu yolundan çevirdiði için kafasýndaki sarýðý çýkardýðý için baðýrmaya baþladýlar. Bu gürültülü sahneden sonra eþraf Emir Dede mektebine güvenlerinin kalmadýðýný söyledi ve çocuklarýný alýp mektepten ayrýldýlar. Ertesi gün maarif müdürü Þahin Efendi’yi çaðýrdý. Maarif müdürüne birçok þikâyet gelmiþti. Baþmuallim ile maarif müdürü yarým saat kadar münakaþa ettiler. Þahin Efendi amirine karþý garip davranýyor açýktan açýða hücum ediyordu. En hazmedilmez þeyleri söylerken araya öyle okþayýcý sözler koyuyordu ki müdür sersemliyordu. Baþmuallim odadan çýktýðýnda müdür bitkin ve sersemdi. Þimdilik maarif müdürünün bîtaraflýðýný kazandýðýný düþünüyordu.
Þahin Efendi bir akþam muallimler yurdundan mektebe dönüyordu. Köþe baþýnda bir kadýnla karþýlaþtý. Kadýn Bedri’nin annesiydi. Þahin Efendi’ye teþekkür etti. Fakat tekrar bu iþe kalkýþabileceklerinden çekindiðini söyledi. Þahin Efendi’nin aklýna bir kurnazlýk geldi. Bedri zaten zayýf bir çocuktu. Eðer çok ýsrar ederlerse Bedri’ye zayýf olduðuna dair bir doktor raporu alacaklarýný söyledi. Þahin Efendi mektebe gitmekten vazgeçti. Deli Necip’in evine gitti ve olayý anlattý. Deli Necip Þahin Efendi’nin fikrini beðendi. Þahin Efendi kadýn bir müttefik kazandýðý için çok mutluydu.
Þahin Efendi’ye her gün yeni bir iftira atýlýyordu. Tabii ki hiçbirinin aslý yoktu. Büyükler arasýndaki gerginlik çocuklara da yansýyordu. Emir Dede mektebindeki talebelere diðer mektep ve medreselerdeki talebeler sataþýyor bazen kavga ediyorlardý. Bu saldýrýlarýn hepsinin arkasýnda Eyüp Hoca vardý. Þahin Efendi tüm bu saldýrýlara göðüs geriyordu. Þahin Efendi’nin talebeleri de mahalle mektepleri talebesiyle aradaki farký anlýyor Þahin Efendi’ye ve diðer muallimler karþý güvenleri artýyordu.
Küçük Bedri sonunda mektepten alýnmýþtý. Fakat annesi hastalýðýný bahane edip çocuðu vermemekte diretiyordu. Þahin Efendi Bedri’ye bir doktor raporu almak için günlerce uðraþtý fakat hiçbir doktor gerekli raporu vermedi. Deli Necip ona kasabadaki doktorlarýn çýkarcýlýðýný ve korkaklýðýný uzun uzun anlattý. Þahin Efendi de Bedri’den ümidini kesti.
Bedri meselesi yavaþ yavaþ söndü. Mektep büyük bir denetim altýndaydý. Eyüp Hoca’nýn tavsiyesiyle iki günde bir bir müfettiþ mektebi denetlemeye geliyordu. Fakat hiçbir açýklarýný bulamýyordu. Þahin Efendi ve Rasim mektebi bir kale gibi görüyorlar dýþarýdan gelecek her türlü saldýrýya karþý önlemlerini alýyorlardý.
Seyrek olmakla beraber mektebe kadýnlar da gelirdi. Bunlar genellikle yaþlý baþlý kadýnlar olurdu. Bir gün mektebe genç bir kadýn geldi. Tanýdýðý bir çocuðun mektebe almasýný rica etti. Þahin Efendi kabul etti; fakat genç kadýn iki günde bir farklý bir bahaneyle mektebe geliyordu. Þahin Efendi’yle bir arkadaþ gibi konuþuyordu. Þahin Efendi ise kadýndan çekinmekle beraber ondan hoþlanýyordu. Meçhul kadýn her gün mektebe geliyor Þahin Efendi ile uzun uzun konuþmak istiyordu. Þahin Efendi ise kýsa cevaplar veriyor kadýnýn bir an önce gitmesi için elinden geleni yapýyordu. Bir gün uygun bir dille mektebe bir daha gelmemesini söyledi. Kadýn mektepten çýkýp gitti. Þahin Efendi bu kadýný daima büyük bir aþk macerasý gibi hatýrlayacaktý.
Fýrtýnalý bir gecede Þahin Efendi mektepte yalnýzdý. Rasim bir miras iþi için Ýstanbul’a gitmiþti. Birdenbire kapý çalýndý. Kapýda hasta olduðunu ve uzun yoldan geldiðini söyleyen bir kadýn vardý. Bir geceliðine mektepte kalmak istediðini söylüyordu. Þahin Efendi’nin eli ayaðýna dolaþýyordu. Þahin Efendi olmaz dedikçe kadýn yalvarýyordu. Birden kadýn bayýldý. Þahin Efendi çaresiz kadýný mektebe taþýdý. Þahin Efendi onu mektepte bir yere býraktý. Kadýnýn peçesi açýlmýþ baþörtüsünün yanýndan saçlarý sarkmýþtý. Þahin Efendi artýk kadýndan utanmýyordu. Kadýný kaldýrýp muallim odasýndaki kanepenin üzerine býraktý. Kadýn ayýldýðýnda açýlan saçlarýný göðsünü kapatmak için hiçbir þey yapmýyordu. Þahin Efendi mektepten dýþarý bakýyor bir polis devriyesi veya bir bekçi arýyordu. Kadýna kalkmasýný söylediðinde kadýn yalvarýyor kalkamayacaðýný söylüyordu. Sokaktan geçen birini gördü ve seslendi. Geçen mektebin muallimlerinden biriydi. Bu muallim otuz senedir bu mektepteydi. Ona göre baþmuallimlik onun hakkýydý. Bu nedenle hep Þahin Efendi’nin aleyhinde bulunurdu. Þahin Efendi baþýna gelenleri olduðu gibi anlattý. Muallim Þahin Efendi’ye geçenlerde mektebe dadanan kadýnýn baþkalarý tarafýndan gönderilmiþ meþhur bir kahpe olduðunu söyledi. Bu kadýný mektebe Þahin Efendi’nin getirdiðini ona söyleyerek muallimi kýþkýrtýyorlardý. Sonradan muallim gerçekleri öðrenmiþ ve Þahin Efendi’yi suçsuz bulmuþtu. Bu geceki kadýn için de muallime Þahin Efendi mektebe kadýn alýyor demiþler ve muallimi kýþkýrtmýþlardý. Muallim bunun da bir oyun olabileceðini düþünmüþ ve mektebe gelmiþ. Muallim Þahin Efendi’ye kahpeyi defetme iþini ona býrakmasýný söyledi ve kadýný döve döve dýþarý attý. Ayaða kalkmaya hali olmayan kadýn saða sola saldýrýyor küfür ediyordu. Nihayetinde Þahin Efendi bu oyundan da kurtulmuþtu. Üstelik kendine yeni bir müttefik kazanmýþtý.
Sonbaharda bir gece korkunç bir olay oldu. Sabaha karþý Kelami Baba Türbesi’nin yanmakta olduðu görülüyordu. Bu türbe kasaba halký için çok önemliydi. Derdi olan herkes bu türbeye giderdi. Sonra kasabayý her türlü felaketten koruduðuna inanýlýrdý. Yangýn yerinin etrafý polisler jandarmalar tarafýndan çevrilmiþti. Tüm ahali oraya toplanmýþtý. Türbede Osmanlý halifeleri tarafýndan hediye edilmiþ bazý kýymetli eþyalar da vardý. Ahali aðlýyor tövbe ediyordu. Üçüncü gün türbeyi dinsizlerin yaktýðýna dair bir rivayet çýkmýþtý. Ertesi sabah Sarýova gazetesinde bir haber çýktý. Bu haberde kundakçýyý gören dört kiþi olduðu söyleniyor kundakçýnýn da Sarýova Ýdadisi Fransýzca muallimi Mehmet Nihat Efendi olduðu yazýlýyordu. Bu adamýn hiç kimse ile ahbaplýðý yoktu. Gündüzleri dersleriyle uðraþýr etliye sütlüye karýþmazdý. Fakat ayyaþlýðý muhakkaktý. Akþama doðru kýrlara çýkar gece geç saatlere kadar içerdi. Sarhoþluk zamanýnda bazen dili açýlýrmýþ. Hükümetten evliyalara kadar dil uzatmadýk kimse býrakmazmýþ. Söylentiye göre bir gece sarhoþluðu vaktinde kasabadaki tüm türbeleri ateþe vermek lazým demiþ. Herkes Kelami Baba türbesini yakan kundakçýnýn o veya onun kýþkýrttýðý biri olduðunu düþünüyordu.
Muallim Mehmet Nihat Efendi o gün sorgu hâkimi tarafýndan sorgulandý. Herkes tevkif edilmesini beklerken bir saat sonra çarþýda görünüyordu. Kasaba halký kýzgýndý fakat 31 Mart Olayý sonrasý kimse suçluluðu kesin olmayan bir muallime bir þey yapmaya cesaret edemezdi. Ayný gün akþamüstü Þahin Efendi mektebine ait bazý iþler için maarif müdürüne gitti. Maarif müdürüyle konuþurken odaya bir kâtip girdi. Sarýova Ýdadisi’nde bir olay çýktýðýný söyledi. Mehmet Nihat Efendi’nin öðrencilerinin onu türbe yakmakla suçlayýp okuldan kovduklarý haberi geldi. Maarif müdürü Mehmet Nihat Efendi’nin kundakçý olduðuna inanmýyordu ve onu idadi müdürü karþýsýnda savunuyordu. Þahin Efendi bu durum karþýsýnda þaþýrýyor ayný zamanda çok seviniyordu.
Sorgu hâkimi sürekli bu konu üzerinde çalýþýyordu. Mehmet Nihat Efendi’yi iki kez daha yanýna çaðýrttý ve konuþtu. Hiçbirinden bir netice alamadý. Sonunda kasabadaki baskýlara dayanamayýp tevkifini emretti. Mehmet Nihat Efendi’yi hapishaneye götürmek için bir alay tertip edilmiþti. Bu alayý kimin tertip edildiði bilinmiyordu. Ahali Mehmet Nihat Efendi’ye saldýrýyor ellerine ne geçerse fýrlatýyordu. Polisler onu korumaya çalýþýyordu.
Aradan üç gün geçmiþti. Onu hiç kimse aramýyordu. Ailesi bile… Þahin Bey onun suçsuz olduðuna inanýyordu. Cesaretini toplayýp onu ziyarete gitti. Mehmet Nihat Efendi kendini savunma gereði bile duymuyordu. Suçsuz olduðu ortadaydý. Þahin Efendi ona önce moral verdi daha sonra ona inandýðýný ve iyi bir avukat bularak oradan kurtaracaðýný söyledi. Mehmet Nihat Efendi bir parça olsun ümitlenmiþti.
Þahin Efendi bu konuyu Rasim ile Deli Necip’e de açtý. Ýyi bir avukat bulmalarý gerektiðini biliyorlardý. Hep birlikte güvenilir bir avukat aramaya baþladýlar. Kimse bu davayý almayý kabul etmiyordu. Uzun uðraþlar ve arayýþlar sonunda kasabaya yeni gelmiþ genç bir avukat buldular. Genç ve namuslu bir avukattý. Davayý almayý kabul etti.
Genç avukat Mehmet Nihat Efendi’yle sürekli görüþüyor olayýn tüm detaylarýný öðrenmeye çalýþýyordu. Mehmet Nihat Efendi türbenin yandýðý saatlerde kasabadan uzakta kýrlardaymýþ. Hatta yanýk yüzlü bir çobanla karþýlaþmýþ ve kavga etmiþler. Sonra da evine gelip uyumuþ. Türbenin yandýðýný karýsý haber vermiþ. Bu deliller çok önemliydi fakat gerçek suçlularýn bulunmasý için yetersizdi.
Mahkeme gününden bir gün önce hem çoban hem de karýsý Mehmet Nihat Efendi aleyhinde ifade deðiþtiriyorlardý. Bunu gazeteden öðrendiler. Mahkeme günü tüm þahitler Mehmet Nihat Efendi aleyhinde þahitlik ettiler. Fakat genç avukat öyle bir savunma hazýrlamýþtý ki salonda fýrtýnalar kopuyordu. Hâkimler yerlerinde doðruluyor duyduklarýna inanamýyorlardý. O günkü celse büyük bir kargaþayla sona erdi.
Bir akþamüstü Komiser Kazým Efendi Þahin Efendi’yi bir kenara çekti ve onunla konuþmaya baþladý. Çarþýda bir hýrsýz yakalandýðýný elinde yanmýþ türbede bulunan bir þamdan olduðunu söylüyordu. Üstelik türbe yandýðý gece yapýlan tahkikatta bazý kýymetli eþyalarýn çalýndýðý ortaya çýkmýþtý. Hýrsýz bu þamdaný eski bir antikacýdan aldýðýný söylemiþ ve yerini tarif etmiþti. Gerçek kýsa sürede ortaya çýktý. Antikacý türbedeki kýymetli eþyalarý çalmasý için türbedarýn oðluyla anlaþmýþtý. O da kýymetli eþyalarý çaldýktan sonra türbeyi yakmýþtý. Muallim Nihat Efendi kurtuldu. Karýsýný boþadý ve baþka bir memlekete muallimlik alarak Sarýova’dan ayrýldý.
Bir Mayýs sabahý Sarýova Yunanlýlar tarafýndan iþgal edilmeye baþladý. Sarýova halký büyük bir telaþ ve korku içinde sokaklara dökülüyor evlerini býrakarak kasabadan ayrýlýyordu. Zenginler atlar ve eþeklerle; fakirler de yaya olarak uzaktaki köyün yolunu tutmuþtu. Fakat yolun daha baþýnda bazý çocuklu aileler ve yaþlýlar yorulmuþ geri dönmeye baþlamýþlardý. Þahin Efendi kasabadan kaçanlarýn ön saflarýnda Mutasarrýf Müfit Bey’i Müderris Zühtü Efendi’yi ve idadi müdürünü görüyordu. Onlarýn hemen arkasýnda da Cabir Bey görünüyordu. Cabir Bey’le bir süre konuþtu. Muallim Rasim’in etrafýna bazý kimseleri toplayýp savaþmak için ayrýldýðýný öðrendi. Kasabada sadece hasta ihtiyar ve fakirler kalmýþtý. Þahin Efendi onlarý düþündü ve geri dönmeye karar verdi.
Yunan ordusu Sarýova’ya girmiþti. Ortada hükümet adýna kimse yoktu. Kasabaya sessizlik hâkimdi. Ýleriden silah sesleri duyuluyordu. Þahin Efendi Rasim’in ve Kazým Efendi’nin öldüðünü düþünüyor aðlýyordu. Mektebin penceresinden baktýðýnda kasabanýn altýndaki Hýristiyan Mahallesi tarafýnda bir olay çýkmak üzere olduðunu gördü. Olay yerine bazý gruplar toplanmýþtý. Rumlarýn bir Müslüman’ý öldürdüðünü söylüyorlar saldýrmak için fýrsat kolluyorlardý. Birden Rum bir eczacýnýn evine taþ atýldý. Saldýrý baþlýyordu. Þahin Efendi þaþkýnlýktan fesini almamýþtý. Bir tanýdýðýn sarýðýný kafasýna alarak kalabalýða seslendi. Onlara uzun bir nutuk çekti ve saldýrmanýn ne kadar yersiz olduðunu anlattý. Kalabalýk ikna oldu ve sessizce daðýldý.
Ertesi gün Þahin Efendi’yi karakoldan çaðýrdýlar. Karakolun önüne gittiðinde bir arabanýn içinde Eyüp Hoca ve yüksek rütbeli bir Yunan kumandanýný gördü. Karakolda Þahin Efendi’ye dün akþamki olayýn önüne geçtiði için bir Yunan kumandaný teþekkür etti. Yunanlýlarýn iþinde gücünde Müslümanlara bir þey yapmayacaðýný anlattý. Bunu Sarýova’yý egemenlikleri altýna almak için yapýyorlardý. Þahin Efendi’den camide halka vaaz vermesi nasihat etmesi isteniyordu. Þahin Efendi uzun uzun düþündükten sonra kabul etti.
Þahin Efendi Deli Necip’in durumunu merak ediyordu. Necip’in evine gitti ve onu evinde buldu. Necip kasabada kalmýþ kasaba için planlar üretiyordu. Planlarýný tek tek Þahin Efendi’ye anlattý. Þahin Efendi Necip’e Yunanlýlarýn teklifini kabul ettiðini söyledi.
Gece geç vakit Yunan askerleri mektebi aradý. Rasim’in odasýndaki tüm evraklarý aldýlar. Þahin Efendi’yi de karakola çaðýrdýlar. Onu uzun uzun sorguladýlar. Þahin Efendi Rasim’in durumunu merak ediyordu. Rasim’in ilk çarpýþmada öldüðünü öðrendiðinde dünya baþýna yýkýlmýþtý. Komiser Kazým Efendi de yaralý olarak ele geçirilmiþ esir edilmiþti. Bir Yunan çadýrýnda can çekiþerek ölmüþtü.
Deli Necip bir gün meydan kahvelerinin birinde oturuyordu. Necip etrafta silah arayan Yunan askerlerini gördükçe sinirleniyordu. Yunanlýlar kahvelerde dükkânlarda oturanlarýn üstlerini yokluyordu. Bu vaziyet Necip’e büyük bir iþkence gibi geliyordu. Yunan askeri Necip’in üstünü aramak istediðinde Necip yerinden fýrladý ve masadaki nargileyi askerin kafasýna geçirdi. Baþka bir asker üzerine atýldýðýnda yan masadaki nargileyi alýp askerin kafasýnda kýrdý. Olayý gören Yunan jandarmalarý Necip’i yakaladýlar ve acýmasýzca öldürdüler.
Þahin Efendi deliye döndü. Dünyadaki tüm sevdikleri ölmüþtü. Kaybettiði tüm arkadaþlarýnýn aileleri ile ilgilenme görevi ona düþmüþtü.
Þahin Efendi vaizliði sayesinde kasabadan birkaç Türk askerinin kaçmasýný saðladý. Bunu fark eden Yunanlýlar Þahin Efendi’yi bir Yunan adasýna sürdü. Þahin Efendi Türk Ordusu’nun zaferinden sonra hemen yurda dönemedi. Aðýr bir hastalýk geçirmiþti.
O yurda dönene kadar hilafet kaldýrýlmýþ medreseler tekkeler kapatýlmýþ Sarýova’daki türbe kandilleriyle beraber Yeþil Gece’de müebbeden sönmüþtü. Beklediði büyük inkýlâp olmuþtu. Ömrünün kalan kýsmýný Emir Dede Mektebi’nde geçireceði için sevinçliydi. Mektebe gittiðinde yerine baþka bir baþmuallimin atandýðýný görünce hayrete düþtü. Maarif Müdürü’ne gittiðinde Eyüp Hoca’yý orda gördü. Maarif Müdürü’ne kendini tanýttý. Maarif Müdürü onu iþgal zamanýnda sarýk sarýp Yunan hizmetine girmekle suçladý. Þahin Efendi çýldýrýr gibi oldu. Þahin Efendi önce Zühtü Bey’e sonra Cabir Bey’e baþvurdu. Fakat ikisi de onu vatan hainliði ile suçladý.
Þahin Efendi’ye gurbet yolu görünmüþtü. Kitaplarýný bohçasýný yanýna aldý ve yola düþtü.

2. Olaydaki kiþiler kiþilerin fiziksel ve ruhsal özellikleri

a) Asýl kiþiler

Þahin Efendi: Romanýn en önemli karakteridir. Mütevazý kalender þakacý ve zeki bir muallimdir. Orta boylu gözlüklü ve yakýþýklýdýr.

Deli Necip: Þahin Efendi’nin en iyi arkadaþýdýr. Belediye mühendisidir. Yüksek ve açýk fikirli dürüst biraz taþkýn bir adamdýr.

Rasim: Þahin Efendi’nin ev arkadaþýdýr. Ayný zamanda iyi arkadaþlardýr. Rasim genç çok zeki ve ateþli biridir. Balkan muharebesinde sað ayaðý topal kalmýþtýr.

Zühtü Efendi: Kara sakallý orta yaþlý biridir. Kasabada saygý duyulan sözü dinlenen bir müderristir.

Cabir Bey: Ýttihat ve Terakki Katib-i Mesulüdür. Kýrk yaþlarýnda iri yapýlý bir adamdýr. Saðlýklý kýrmýzý bir yüzü uçlarý kulaklarýna deðen kumral býyýklarý çini mavisi gözleri vardýr. Yeþil Ordu kurulmasýný hayal eden bazý softalardan daha tehlikeli bir adamdýr.

Eyüp Efendi: Kýsa boylu kývýrcýk köse sakallý renksiz yüzlü bir hocadýr. Þahin Efendi’ye karþý en büyük tehdittir. Yeniliklere ve inkýlâplara karþý koyu bir softadýr.

Kazým Efendi: Kasabada komiserdir. Zeki dürüst bir halk adamýdýr. Þahin Efendi’ye çok yardýmý olmuþtur.

b) Yardýmcý kiþiler

Basri Bey: Tedrisat-ý Ýptidaiye Birinci Þube müdürüdür. Þahin Efendi’nin tayinini Sarýova’ya aldýrmýþtýr. Kara seyrek sakallý dolgun yüzlü kibirli bir adamdýr.

Müfit Bey: Kasaba mutasarrýfýdýr. Heybetli kilolu ayný zamanda
çýkarcý ve korkak bir adamdýr.

Talip Bey: Kasaba idadi müdürüdür. Yeni fikirli meþrutiyetperver fakat istikbalini düþünen çekingen bir adamdýr.

Mehmet Nihat Efendi: Sarýova Ýdadisi Fransýzca muallimidir. Kendi halinde aldýrmaz karamsar bir adamdýr.


Olayýn geçtiði yerler: Ýstanbul Ýzmir-Sarýova

3. Olayýn meydana geldiði zaman: 1908–1923 yýllarý

4. Olayý anlatan kiþi: Üçüncü kiþili anlatým yapýlmýþtýr.

5. Romanýn dil ve anlatým özellikleri: Yazar sade ve akýcý bir dil kullanmakla beraber konu bütünlüðüne çok önem vermiþtir. Kullandýðý dil sade olmasýna raðmen romanda birçok yabancý sözcük karþýmýza çýkýyor. Yazar anlatmak istediðini açýk ve anlaþýlýr bir þekilde anlatýyor. Uzun tasvirler yapmaktan kaçýnýp olaylarý ve kahramanlarý kýsa ve net bir dille ifade ediyor. Romanda gözlemcilik ve gerçekçilik ön plana çýkýyor.

6. Romanýn türü: Tarihi-Toplumsal

7. Romanýn ana fikri: Ýnsan koyduðu hedeflere ulaþmak için sonuna kadar savaþmalýdýr. Eðer doðru bir amaç uðruna mücadele ediyorsa mutlaka hedefine ulaþacaktýr.


C. Yazarýn Sanatý Hayatý ve Eserleri Hakkýnda Kýsa Bilgi

Reþat Nuri GÜNTEKÝN 1889’da Ýstanbul’da doðdu. Edebiyat fakültesini bitirdi. Liselerde öðretmenlik müdürlük Milli Eðitim Müfettiþliði Paris Kültür Ataþeliði yaptý. UNESCO’da Türkiye’yi temsil etti. Romanlarý hikâyeleri tiyatro eserlerinin yaný sýra çevirileri de vardýr.
Günlük konuþma dilini baþarýlý ve etkili kullanmaktadýr. Yoðunca kullandýðý diyaloglarla saðlam bir anlatým birliði kurar. Gözlemci gerçekçi tavrý sevecen bakýþ açýsý yöneldiði sorunlarý yansýtmada etkili bir duyarlýlýk evreni oluþturur.

Yapýtlarý

Romanlarý: Gizli El (1922) Çalýkuþu (1922) Damga (1924) Dudaktan Kalbe (1925) Akþam Güneþi (1926) Bir Kadýn Düþmaný (1927) Yeþil Gece (1928) Acýmak (1928) Yaprak Dökümü (1930) Kýzýlcýk Dallarý (1932) Gökyüzü (1935) Eski Hastalýk (1938) Ateþ Gecesi (1942) Deðirmen (1944) Miskinler Tekkesi (1946) Harabelerin Çiçeði (1953) Kavak Yelleri (1950) Son Sýðýnak (1961) Kan Davasý (1955)
Hikâye Kitaplarý: Tanrý Misafiri (1927) Sönmüþ Yýldýzlar (1927) Leyla ile Mecnun (1928) Olaðan Ýþler (1930)
Gezi Yazýlarý: Anadolu Notlarý (ilk cildi 1936; ikinci cildi 1966)
Oyunlarý: Balýkesir Muhasebecisi (1953) Tanrý daðý Ziyafeti (1955)

D. Faydalanýlan Kaynaklar

[Sadece Kayitli Üyeler Linkleri Görebilir. Üye Olmak için Tiklayin...] tr.wikipedia.org [Sadece Kayitli Üyeler Linkleri Görebilir. Üye Olmak için Tiklayin...] stu.inonu.edu.tr [Sadece Kayitli Üyeler Linkleri Görebilir. Üye Olmak için Tiklayin...] [Sadece Kayitli Üyeler Linkleri Görebilir. Üye Olmak için Tiklayin...] [Sadece Kayitli Üyeler Linkleri Görebilir. Üye Olmak için Tiklayin...]

__________________