muhtesem deliler d�nyas� - ForumPS - En Yeni Oyunlar PS3 Playstation Bedava Resim Futbolcu Resimleri Youtube Yotube Rapidshare Program indir Be�ikta� Galatasaray Fenerbah�e

**ForumPS** · 27. April 2009, 06:27 PM

"S�kun ve selamet ammeyi ihlal etti�inden vaz-� bimarhane edilmesini nat�k rapordur."

Hasta ben'im.

�mza benim.

Leyla Erbil'in 'her insanda g�rd��m zavall�l�k ve delilik' olarak tan�mlad�� sanat�n�n kayna��nda bir yer. Siyah-beyaz bir kurgu kare. 19. yy. sonlar� olmal�. Topta�� Bimarhanesi nisa b�l�m�n�n avluya bakan pencerelerinden biri. Cam� k�r�k. T�ls�z. Daha da uzakla�mak m�mk�n tabii; 'Delili�in (geni�) Tarihi' i�inde, Foucault'nun mihmandarl��nda, y�k� ka��klardan m�rekkep bir deli gemisine, ola ki bir Narrenschiff'e binip �ok daha eskilere de uzan�labilir. Ama o pencerenin alt� iyi. Oraya kadar inen daha ne ister?

*

O pencerenin �n�nden birka� ad�m y�r�y�nce beyaz toprak yolda, kanatlar� beyaz bir kap� ��kacak kar��m�za. Kap�n�n d��nda -belki de i�inde- Leyla Erbil'in kitaplar�ndan s�z�len temler: 12 Mart siyah renkli. 12 Eyl�l gene siyah. �oklukla yok say�lm��, i�ine girilmeye cesaret edilememi� insan ruhu bembeyaz. Ve beyaz Marx, beyaz Freud, psikanaliz beyaz; kan� kararm��, siyaha d�nm��, y�rt�k k�zl�k zarlar�, beyaz t�lbentli anneler, kara b�y�kl� babalar, k�yl�, kentsoylu; siyah� bol T�rkiye'nin gri kad�nl�k tarihi.

*

'Karanl��n G�n�'. Sayfa 210. �kinci paragraf: "Nas�l bir adamd�r nane-kekik'�i. En �ok hangi yeme�i sever?" diyor Leyla Erbil, "Kafka'y� okumu� olabilir mi? Lermontov'u? Melville'i? Moby Dick'i okumadan nas�l kendi d�nyas�na bakar insan? Nas�l kavrar kendisini? �nsan kendini kavrar ben buyum diyebilir mi?"

Soru �u: ��inin, su�lularla bir tutuldu�u en ilkel d�nemlerine Leyla Erbil okumadan bakabilir mi insan? Kaptan Ahab'�n tahta baca�� zerine yemin etsin edebiyattan anlayanlar.

Tut ki bakt�, bir de etraf� gezebilir mi 'Halla�'� okumadan? Virg�ll� �nlemler -Erbil'in �nlemin sonlanmad��, s�rd�� yerlerde kulland��-; virg�ll� sorular

-sorunun sonlanmad�� s�rd�� yerlerde; �� virg�ll� sorular- solu�un kesildi�i, soru d��ncesinin s�rd�� yerlerde-, onlar�n akrabalar� ve yan yana �� virg�ller -duraklaman�n uzun s�rd�� aralarda- ... Tekmili birden 'Leyla i�aretleri'... Bildi�imiz noktalamalar�n yetmedi�i anlara �zel, yazar taraf�ndan tan�mlan�p konulmu�. Onlar� g�rmeden okur g�z�, hangi uzun 'Gecede' kavrar kendini? Hangi sevgilinin �zel hayatlara karalad�� yaz�m yanl��lar�n� 'Eski Sevgili'nin sayfalar�nda sabahlamadan tashih edebilir, bilmedi�i bir dilbilgisinde sonsuz kimsesizli�i, sakatl��, zavall�� i�inde hem de.

*

Yaz�n�n bu noktas�ndan sonra isyan edebilir her sorumluluk sahibi edit�r. �mgelerle ip atlamay� b�rak, anlat Leyla Erbil'i. Kimdir? Ka� kitap yazm��t�r, nas�l bir �slubu vard�r? Okura bilgi ver. "1931'de �stanbul'da do�du. T�rkiye'nin ilk kad�n Nobel aday�; 'Halla�', 'Gecede', 'Eski Sevgili' adl� �� yk� kitab�; 'Tuhaf Bir Kad�n', 'Karanl��n G�n�', 'Mektup A�klar�', 'C�ce' adl� romanlar�, 'Zihin Ku�lar�' adl� bir deneme kitab� ve 'Tezer �zl�'den Leyla Erbil'e Mektuplar' adl� ya�ant�-metni bulunuyor," gibi bir c�mleyle de ikna olmaz biliyorum. Kolayd� sanki Leyla Erbil k�lliyat�n� yazmak!

*

"�nsana bak�� a��m, onlar�n t�m�n�n sakatlanm��, yaralanm�� olduklar� noktas�nda �srarl� olunca (herkesin sakatlanm�� oldu�u bir toplumda

-d�nyada- sakat olmak 'normallik' anlam�na gelir) onlar� bilinen c�mlelerle anlatmak ya da birinci tekille konu�turmak yeterli olmayabiliyor," diyor Leyla Erbil ve dedi�ini 40 y�l� a�m�� yaz� ser�veni boyunca her kitab�nda 'yenileyerek' s�rd�r�yor.

�lk kitab� 'Halla�'tan, son kitab� 'C�ce'ye dek, her �yk�s�nde ve her roman�nda, 'karakter' olabilmi� kahramanlar�n�, kendi i� sesleri ve i� �iveleriyle... Manik depresifler, �izofrenler, nevrotikler, di�er psikozlar, aram�zda 'bir ye�il re�ete' mesafesi bulunan taklidi normaller, sadece onlar m�; kalbi �ok hasta, kararm�� k�t�c�ller, insan ruhunun �rk�t�c� karma�as�n� �rnekleyen kad�nlar, erkekler; �ocuklar... Ve b�t�n onlar, Erbil'in kalemiyle kard�� metinlerde, psikolojik anlat� olma tuza��na d��meden edebiyat�n b�t�n lezzetini b�rakarak dama�a, sayfalar ve kitaplar boyu ak�yor. �nsan�n ne kadar k�t�, ne kadar iyi, ne kadar hain, ne kadar g�zel, ne kadar bencil, ne kadar verici, ne kadar az, ne kadar �ok olabilece�ine dair... Ve daha fazlas�. ��indeki bimarhanenin beyaz kanatl� kap�lar�n� a�madan anlamak zor, o kanatlar� Leyla Erbil okumadan, �stelik T�rkiye'de ya�arken a�mak belki daha da zor.

*

'Halla�'/1960

"G�lm��t�n, g�lm��t�, g�lm��t�k g�k �ivitlerini al�p, vererek karalar�n�, kendir ve da� �al�lar� ac�tt� bacaklar�m�, heryerler �ss�z ve bo�tu ve g�l�n y�z�nde bi duman vard�, g�kler gene vard�, karayd�, karanl��n saplar� iyice bat�yordu art�k s�rt�ma, s�rt�na bi onun, bi benim s�rt�ma kabuklar� soyulmu� yaban atlar�, kurumu� otlar, �al� ��rp� ak�yordu, ba�lar�m�z pamuk atm��t�, halla�t�, halla�t�m, halla�t�lar, ve kurnaz, ve domuz ve isa ve �ok fato� bi fato�un g�zlemi vard� i�imizde, i�imizden alevleri �rme�e �al��yorduk, sanki sevmi�tik, sanki sevebilirdik, sanki sevebilirlerdi ve kabuklar� soyulmu� yaban e�eklerinin eksilen yapraklar�na derin ve ince kanallarla dokunmu� denizlere dikilen �i�eklerdi sevi."

�lk kitab�yla ayn� ad� ta��yan �yk�n�n 'Sevi' b�l�m�nden al�nt�. 44 ya��na girmi� metin, g�steriyor mu? "Ba�lar�m�z pamuk atm��t�, halla�t�, halla�t�m, halla�t�lar..."

Ve sat�rlar�n sahibi hen�z 29'unda o s�ralar.

Dost Dergisi'nde yay�mlanan ilk �yk�s� 'U�ra�s�z'� kaleme ald��nda ise sadece 24: "...Yok anlatmal�y�m, ille anlatmal�y�m. Ona, -Bak Cemal bey demeliyim,- senle denize, domuza geli�imi yanl�� yorumlama allasen! G�z�n� seveyim inan dediklerime, ba�ka, kendince ��karlar g�zetme benden. B�yleyim i�te, i�im g�c�m yoksa, can�m da y�zmek istiyorsa, ya �evrem ne der diye d��nmem, atlatmam kimseyi kalkar giderim... Sanki s�ylemi�im gibisine erin�, k�van� duyuyorum. Kendimle oyun. Hem ne de olsa anlayamayacak. Bir ba�kas� belki anlard� diyorum. Bok anlard�, diyor biri i�imden, -Bok anlard�,- diyorum ben de. Tutup kafas�n�, Osmano�lu Cemal beyin, denizin yemye�il dibine itiyorum. -E��o�lu e��ekler!- diye ba��r�yorum sonra; E��o�lue��ekler!"

Neden 1980'leri bekledi feministler? Zavall� biz; �zal ku�a��n�n 'u�ra�l�' depolitize �ocuklar�... Arada kalm�� kad�n taifesi, (erkekleri farkl� m� ki?) aray� kapamaya �al��an.

'C�ce'ye kadar gelmi� ya da s�zgelimi Leyla Erbil'e 'Karanl��n G�n�'nde ba�lam�� biri i�in, d�n�p 'Halla�'� okumak -ya da ��nc� be�inci kez �evirmek sayfalar�n�- inan�lmaz bir keyif. Bamba�ka bir bi�emin, dilin do�um sanc�lar�. Varolu��ulu�un gen� bir kad�n yazar�n kaleminden sat�rlara s�z�l��. �o�umuzun evine girmi� -belki hep varm��- bask�larla ve onlar�n soka�a ��km�� halleriyle bulu�ma, k�zg�n ama nahif bir 'ilk kitap'ta. Ses ��karan, �ks�ren, g�len, kimi zaman �l� bir sessizli�e susan harfler, alfabeden bestelenmi� dil �ark�lar� 'Halla�'ta.

*

Ve ilkinden sekiz y�l sonra gelen ikinci �yk� kitab� 'Gecede'.

Y�l 1968. "�nsan� Marxist ve Freud'cu a��dan ele alan" ifadesini ta��yan bir ilan veriyor Leyla Erbil 'Gecede' i�in. Psikanaliz Erbil'in edebi kanallar�ndan oluk oluk ak�yor �yk�lerine, Marx ile el ele. Bilin�ak�� tekni�i giderek belirginle�iyor yazar�n kendine has bi�eminde; ya da belki her karakter i�in ayr� ayr� olu�turdu�u bi�emlerde. Simgeler, insana ta� ��kart�yor kullan�ld�� anlat�mlarda. Kafa tutu�lar�, inanc� biraz daha y�kseltiyor sesini yazar�n, kahraman�n�n dilini giyinip. Bazen �ocuksu, �yk�s�ne g�re �ok kad�n, kiminde en erkek: "G�stericem ben ona, bir kitap��ya girdim, bir sergiye u�rad�m eve gitmedim, annem 'gene o koca kom�nistleydin g�sterecek o sana hanyay� konyay�' dedi, 'eceli gelen k�pek' dedi 'baban gelsin de, hep o ��rf�nt� y�z�nden, o ��kart�yor seni ba�tan,' dedi..."

*

Leyla Erbil'in anne karakterleri. Hemen hepsi ac�l�, ac�tan. H�zn� do�urgan. Ve anne denince 'Karanl��n G�n�' elbet. S�ray� bozal�m. �kinci roman 1985. 'G�vercinlerle sesle�en' demansl� anne ve onun yazar k�z�...

G�vercinlerin i�gal etti�i karanl��a a��lan o apartman bo�lu�u, Leyla Erbil'in, �nce toplumun sonra belki okurun apartmanlar� aras�na soktu�u 'bo�luk duygusu'nun ta kendisi. Pen�e atan varolu�un ekseninde bir grup yazar ve sanat��, i� i�e ge�en, bozulup da��lan, pen�e pen�e k�zaran, kimi y�zs�z ve muaf. Karanl��n g�n�nde ayd�nlanan.

'Karanl��n G�n�'n� okuyup da g�vercinlerin sesini, kitab�n i�ine sinen derin sessizli�i, Nuriye Han�m'�n kaybolan belle�ini, Erbil'in anneden topluma ge�i�lerde ustaca kulland�� iirsel kalemin a�ulu tad�n� unutabilen var m�d�r?

*

Bir �ncesi... 'Tuhaf Bir Kad�n'. �lk roman. 1971. Taa 'Gecede'den belki de 'Halla�'tan ilk izleri verilmi� bir kad�nl�k durumunun kald�r�lan �rt�s� ve hem kabuklar�, kopar�lm��, kanl�, g�nebakan. Evin i�i. Gene unutulmaz bir anne karakteri. Tan�y�p bildiklerimizi unutabilsek bile, Erbil'inkileri silemeyece�iz belki de haf�zalar�m�zdan. Maddenin en kat� hali evden soka�a uzanan. Sokaktan eve d�nen. Tekrarl� bir bunalt�. Ev toplumun i�inde, toplum evin. Birbirlerinin mikro ve makro izd��mleri... Ne orada ne burada olabilen 'kad�n'. Hi�bir yere s��mayan bir kimlik, kad�nl�k. Her y�n�yle ve eksiksiz, uzun, ac�l� bir �iirin sat�r d�km�� dizelerinde. �nebilir mi kad�n i�ine, en derinine 'en tuhaf' yanlar�na? G�rd��n�n ne kadar� ger�ektir ne kadar� hall�sinasyon? Bilebilir mi?

*

'Eski Sevgili'. Y�l 1977 bu kez. ��nc� �yk� kitab�. Be� �yk�. "Nigar birden 'haberinde olmadan' sevilmek isteyi�ini, ya�ay�� i�inde hep bunu ard��n�n nedenini se�ti. Su�tan ka��yordu. Din toplumunun yasa��na uyuyordu; ay�p olana kendisi de�il, bir ba�kas� onun haberi olmadan s�vanmal�yd� ki, o her vakit toplumun koydu�u kurallara uyan temiz bir yurtta�, bir namuslu kad�n olarak kalabilsin..." Ve takip eden kur�un a��rl��nda sat�rlar, anlayana. 'Eski Sevgili'den. Dileyen kendi kad�nl��n�n manifestosunu olu�tururken al�nt�lar alt� �izili sat�rlardan. ��ine bakmaya cesaret eden. Ki edebiyat hafifletir i�ine kaynak yapan insan�n yan�p k�zaran g�zlerinin yang�s�n�. �st�ne bir de 'Bunak' okunursa ayn� kitaptan; ve tabii "Biz �ki Sosyalist Erkek Ele�tirmen". Yoksa bitmez Nigarlar. Su�luluk duygusu da. Zinhar!

*

Ve 'Mektup A�klar�', �zal d�nemi �ocuklar� �niversite �a�lar�nda o y�llarda. Kitap, k�yamet gibi ge�iyor i�imizden. A�kla a�ks�zl�k aras�ndaki Araf'tan okuyoruz her mektubu tek tek. E-maille�emiyoruz o vakitler, SMS'ten habersiziz. Mektup devrinin son y�llar� belki. T�rl� �e�it �l�m. Bu kez �l�m�, a�kla �fleye �fleye soyuyor Leyla Erbil; "O �ar�amba �ok yoruluyor"... Bu kitab�n bir di�er �zelli�i de �nceki �yk� ve romanlar�nda dile ait en al��lm�� kurallar� bozup yeniden yap�land�ran Erbil'in ilk kez klasik roman t�r�nden 'mektup yazmas�' okuruna. 'Diyalekti�in cilvesi' dedi�i a�k temas�nda.

*

'Zihin Ku�lar�'nda Borges'ten, �erkez Ethem'e, Proust'un roman�ndan ��kma Vinteuil adl� karaktere; Sait Faik'ten, M�sl�man bir �lkede d��nceyi a��klama �zg�rl��ne ve medyaya kadar bir�ok konuda sak�nmad�� kalemi bu kez 'deneme'nin a��rba�l� k�y�lar�nda. K�y�, laf�n geli�i tabii. Derin, hakl�l��ndan emin, kantar�n topuzuyla inatla�an, az s�zle �ok �ey anlatan bir kalem bu, ucu sivriltilmi�.

*

Ya�ant�-metin olarak ge�en 'Tezer �zl�'den Leyla Erbil'e Mektuplar'... �ki 'deli' kad�n, iki korkusuz. Ve ak�ls�z bir hastal�k �zl�'n�n g��s�ne yap��an. A�k, d�nemin tats�z politikalar�, �lkeler aras� devam eden s�k� bir dostluk.

*

Ve 'C�ce'. Orhan Ko�ak'�n dedi�i gibi "�hti�aml� bir yap�t. Art�k ancak ba�ka bir �ey yap�labilir."

"Yol uzun gurbet �raq..." diyen Erbil art�k tek harfle bile yol ald�r�yor, s�k� g�ndermelerine. ��inde yanmaya devam eden Mad�mak Oteli'nin isli ��nda hem �ekmeye devam edip ac�s�n� hem sak�nmaks�z�n s�yl�yor s�z�n�. Leyla Erbil noktalamalar� ve temalar�, y�llarla kuvvetlenmi� g�ven veren bir dost selam� gibiler 'C�ce'de. "Hat�ablac��m dedin, d�v�yor bu adam seni, �ld�recek bir g�n dayaktan, b�rak gel a�al�m bir dava ona, kal�rs�n benimle, ge�inir gideriz ha? Edemem onsuz! Dedi, ben onun s�ca��na al��m, sen bilmezsin!"

�zetle nice bimarhane dola�an, g�rm�� ge�irmi�, ya� almakla kalm��, ya�lanmam�� estetiksiz bir Leyla Erbil yaz�n�, "Muhte�em deliler d�nyas�"nda �zneyle y�klem aras�ndaki k�sal�, uzunlu yollar�, metin i�i dehlizleri bir ko�u al�yor gene. Kitaba ad olan c�ce ise, unutulma korkusuyla k�vranan Zenime Han�m'�n evine gelen bir foto�raf sanat��s�. �u bir t�rl� belleyemedi�imiz '�ileli kavram' varolu�a ve unutulma korkusuna 'dev' bir sesleni� belki de. Yaralar�m�z�n en kesikli gizlisine.

*

"Kimsenin vakti yok incelikli �eyler d��nmeye"* ve �o�unun da yazmaya... G�llabici kalem bollu�unda, kal�n okumalarla tedavi edilen deli okurlarla daha �ok i�i var Leyla Erbil'in. Peki 'C�ce'den sonra s�rada ne var?

* G�lten Ak�n

27. April 2009, 06:27 PM	#1 (permalink)
ForumPS Senior Member �yelik tarihi: Apr 2009 Mesajlar: 15.300 Reputation : 10 Reputation Display : My Mood:	muhtesem deliler d�nyas� "S�kun ve selamet ammeyi ihlal etti�inden vaz-� bimarhane edilmesini nat�k rapordur." Hasta ben'im. �mza benim. Leyla Erbil'in 'her insanda g�rd��m zavall�l�k ve delilik' olarak tan�mlad�� sanat�n�n kayna��nda bir yer. Siyah-beyaz bir kurgu kare. 19. yy. sonlar� olmal�. Topta�� Bimarhanesi nisa b�l�m�n�n avluya bakan pencerelerinden biri. Cam� k�r�k. T�ls�z. Daha da uzakla�mak m�mk�n tabii; 'Delili�in (geni�) Tarihi' i�inde, Foucault'nun mihmandarl��nda, y�k� ka��klardan m�rekkep bir deli gemisine, ola ki bir Narrenschiff'e binip �ok daha eskilere de uzan�labilir. Ama o pencerenin alt� iyi. Oraya kadar inen daha ne ister? * O pencerenin �n�nden birka� ad�m y�r�y�nce beyaz toprak yolda, kanatlar� beyaz bir kap� ��kacak kar��m�za. Kap�n�n d��nda -belki de i�inde- Leyla Erbil'in kitaplar�ndan s�z�len temler: 12 Mart siyah renkli. 12 Eyl�l gene siyah. �oklukla yok say�lm��, i�ine girilmeye cesaret edilememi� insan ruhu bembeyaz. Ve beyaz Marx, beyaz Freud, psikanaliz beyaz; kan� kararm��, siyaha d�nm��, y�rt�k k�zl�k zarlar�, beyaz t�lbentli anneler, kara b�y�kl� babalar, k�yl�, kentsoylu; siyah� bol T�rkiye'nin gri kad�nl�k tarihi. * 'Karanl��n G�n�'. Sayfa 210. �kinci paragraf: "Nas�l bir adamd�r nane-kekik'�i. En �ok hangi yeme�i sever?" diyor Leyla Erbil, "Kafka'y� okumu� olabilir mi? Lermontov'u? Melville'i? Moby Dick'i okumadan nas�l kendi d�nyas�na bakar insan? Nas�l kavrar kendisini? �nsan kendini kavrar ben buyum diyebilir mi?" Soru �u: ��inin, su�lularla bir tutuldu�u en ilkel d�nemlerine Leyla Erbil okumadan bakabilir mi insan? Kaptan Ahab'�n tahta baca�� zerine yemin etsin edebiyattan anlayanlar. Tut ki bakt�, bir de etraf� gezebilir mi 'Halla�'� okumadan? Virg�ll� �nlemler -Erbil'in �nlemin sonlanmad��, s�rd�� yerlerde kulland��-; virg�ll� sorular -sorunun sonlanmad�� s�rd�� yerlerde; �� virg�ll� sorular- solu�un kesildi�i, soru d��ncesinin s�rd�� yerlerde-, onlar�n akrabalar� ve yan yana �� virg�ller -duraklaman�n uzun s�rd�� aralarda- ... Tekmili birden 'Leyla i�aretleri'... Bildi�imiz noktalamalar�n yetmedi�i anlara �zel, yazar taraf�ndan tan�mlan�p konulmu�. Onlar� g�rmeden okur g�z�, hangi uzun 'Gecede' kavrar kendini? Hangi sevgilinin �zel hayatlara karalad�� yaz�m yanl��lar�n� 'Eski Sevgili'nin sayfalar�nda sabahlamadan tashih edebilir, bilmedi�i bir dilbilgisinde sonsuz kimsesizli�i, sakatl��, zavall�� i�inde hem de. * Yaz�n�n bu noktas�ndan sonra isyan edebilir her sorumluluk sahibi edit�r. �mgelerle ip atlamay� b�rak, anlat Leyla Erbil'i. Kimdir? Ka� kitap yazm��t�r, nas�l bir �slubu vard�r? Okura bilgi ver. "1931'de �stanbul'da do�du. T�rkiye'nin ilk kad�n Nobel aday�; 'Halla�', 'Gecede', 'Eski Sevgili' adl� �� yk� kitab�; 'Tuhaf Bir Kad�n', 'Karanl��n G�n�', 'Mektup A�klar�', 'C�ce' adl� romanlar�, 'Zihin Ku�lar�' adl� bir deneme kitab� ve 'Tezer �zl�'den Leyla Erbil'e Mektuplar' adl� ya�ant�-metni bulunuyor," gibi bir c�mleyle de ikna olmaz biliyorum. Kolayd� sanki Leyla Erbil k�lliyat�n� yazmak! * "�nsana bak�� a��m, onlar�n t�m�n�n sakatlanm��, yaralanm�� olduklar� noktas�nda �srarl� olunca (herkesin sakatlanm�� oldu�u bir toplumda -d�nyada- sakat olmak 'normallik' anlam�na gelir) onlar� bilinen c�mlelerle anlatmak ya da birinci tekille konu�turmak yeterli olmayabiliyor," diyor Leyla Erbil ve dedi�ini 40 y�l� a�m�� yaz� ser�veni boyunca her kitab�nda 'yenileyerek' s�rd�r�yor. �lk kitab� 'Halla�'tan, son kitab� 'C�ce'ye dek, her �yk�s�nde ve her roman�nda, 'karakter' olabilmi� kahramanlar�n�, kendi i� sesleri ve i� �iveleriyle... Manik depresifler, �izofrenler, nevrotikler, di�er psikozlar, aram�zda 'bir ye�il re�ete' mesafesi bulunan taklidi normaller, sadece onlar m�; kalbi �ok hasta, kararm�� k�t�c�ller, insan ruhunun �rk�t�c� karma�as�n� �rnekleyen kad�nlar, erkekler; �ocuklar... Ve b�t�n onlar, Erbil'in kalemiyle kard�� metinlerde, psikolojik anlat� olma tuza��na d��meden edebiyat�n b�t�n lezzetini b�rakarak dama�a, sayfalar ve kitaplar boyu ak�yor. �nsan�n ne kadar k�t�, ne kadar iyi, ne kadar hain, ne kadar g�zel, ne kadar bencil, ne kadar verici, ne kadar az, ne kadar �ok olabilece�ine dair... Ve daha fazlas�. ��indeki bimarhanenin beyaz kanatl� kap�lar�n� a�madan anlamak zor, o kanatlar� Leyla Erbil okumadan, �stelik T�rkiye'de ya�arken a�mak belki daha da zor. * 'Halla�'/1960 "G�lm��t�n, g�lm��t�, g�lm��t�k g�k �ivitlerini al�p, vererek karalar�n�, kendir ve da� �al�lar� ac�tt� bacaklar�m�, heryerler �ss�z ve bo�tu ve g�l�n y�z�nde bi duman vard�, g�kler gene vard�, karayd�, karanl��n saplar� iyice bat�yordu art�k s�rt�ma, s�rt�na bi onun, bi benim s�rt�ma kabuklar� soyulmu� yaban atlar�, kurumu� otlar, �al� ��rp� ak�yordu, ba�lar�m�z pamuk atm��t�, halla�t�, halla�t�m, halla�t�lar, ve kurnaz, ve domuz ve isa ve �ok fato� bi fato�un g�zlemi vard� i�imizde, i�imizden alevleri �rme�e �al��yorduk, sanki sevmi�tik, sanki sevebilirdik, sanki sevebilirlerdi ve kabuklar� soyulmu� yaban e�eklerinin eksilen yapraklar�na derin ve ince kanallarla dokunmu� denizlere dikilen �i�eklerdi sevi." �lk kitab�yla ayn� ad� ta��yan �yk�n�n 'Sevi' b�l�m�nden al�nt�. 44 ya��na girmi� metin, g�steriyor mu? "Ba�lar�m�z pamuk atm��t�, halla�t�, halla�t�m, halla�t�lar..." Ve sat�rlar�n sahibi hen�z 29'unda o s�ralar. Dost Dergisi'nde yay�mlanan ilk �yk�s� 'U�ra�s�z'� kaleme ald��nda ise sadece 24: "...Yok anlatmal�y�m, ille anlatmal�y�m. Ona, -Bak Cemal bey demeliyim,- senle denize, domuza geli�imi yanl�� yorumlama allasen! G�z�n� seveyim inan dediklerime, ba�ka, kendince ��karlar g�zetme benden. B�yleyim i�te, i�im g�c�m yoksa, can�m da y�zmek istiyorsa, ya �evrem ne der diye d��nmem, atlatmam kimseyi kalkar giderim... Sanki s�ylemi�im gibisine erin�, k�van� duyuyorum. Kendimle oyun. Hem ne de olsa anlayamayacak. Bir ba�kas� belki anlard� diyorum. Bok anlard�, diyor biri i�imden, -Bok anlard�,- diyorum ben de. Tutup kafas�n�, Osmano�lu Cemal beyin, denizin yemye�il dibine itiyorum. -E��o�lu e��ekler!- diye ba��r�yorum sonra; E��o�lue��ekler!" Neden 1980'leri bekledi feministler? Zavall� biz; �zal ku�a��n�n 'u�ra�l�' depolitize �ocuklar�... Arada kalm�� kad�n taifesi, (erkekleri farkl� m� ki?) aray� kapamaya �al��an. 'C�ce'ye kadar gelmi� ya da s�zgelimi Leyla Erbil'e 'Karanl��n G�n�'nde ba�lam�� biri i�in, d�n�p 'Halla�'� okumak -ya da ��nc� be�inci kez �evirmek sayfalar�n�- inan�lmaz bir keyif. Bamba�ka bir bi�emin, dilin do�um sanc�lar�. Varolu��ulu�un gen� bir kad�n yazar�n kaleminden sat�rlara s�z�l��. �o�umuzun evine girmi� -belki hep varm��- bask�larla ve onlar�n soka�a ��km�� halleriyle bulu�ma, k�zg�n ama nahif bir 'ilk kitap'ta. Ses ��karan, �ks�ren, g�len, kimi zaman �l� bir sessizli�e susan harfler, alfabeden bestelenmi� dil �ark�lar� 'Halla�'ta. * Ve ilkinden sekiz y�l sonra gelen ikinci �yk� kitab� 'Gecede'. Y�l 1968. "�nsan� Marxist ve Freud'cu a��dan ele alan" ifadesini ta��yan bir ilan veriyor Leyla Erbil 'Gecede' i�in. Psikanaliz Erbil'in edebi kanallar�ndan oluk oluk ak�yor �yk�lerine, Marx ile el ele. Bilin�ak�� tekni�i giderek belirginle�iyor yazar�n kendine has bi�eminde; ya da belki her karakter i�in ayr� ayr� olu�turdu�u bi�emlerde. Simgeler, insana ta� ��kart�yor kullan�ld�� anlat�mlarda. Kafa tutu�lar�, inanc� biraz daha y�kseltiyor sesini yazar�n, kahraman�n�n dilini giyinip. Bazen �ocuksu, �yk�s�ne g�re �ok kad�n, kiminde en erkek: "G�stericem ben ona, bir kitap��ya girdim, bir sergiye u�rad�m eve gitmedim, annem 'gene o koca kom�nistleydin g�sterecek o sana hanyay� konyay�' dedi, 'eceli gelen k�pek' dedi 'baban gelsin de, hep o ��rf�nt� y�z�nden, o ��kart�yor seni ba�tan,' dedi..." * Leyla Erbil'in anne karakterleri. Hemen hepsi ac�l�, ac�tan. H�zn� do�urgan. Ve anne denince 'Karanl��n G�n�' elbet. S�ray� bozal�m. �kinci roman 1985. 'G�vercinlerle sesle�en' demansl� anne ve onun yazar k�z�... G�vercinlerin i�gal etti�i karanl��a a��lan o apartman bo�lu�u, Leyla Erbil'in, �nce toplumun sonra belki okurun apartmanlar� aras�na soktu�u 'bo�luk duygusu'nun ta kendisi. Pen�e atan varolu�un ekseninde bir grup yazar ve sanat��, i� i�e ge�en, bozulup da��lan, pen�e pen�e k�zaran, kimi y�zs�z ve muaf. Karanl��n g�n�nde ayd�nlanan. 'Karanl��n G�n�'n� okuyup da g�vercinlerin sesini, kitab�n i�ine sinen derin sessizli�i, Nuriye Han�m'�n kaybolan belle�ini, Erbil'in anneden topluma ge�i�lerde ustaca kulland�� iirsel kalemin a�ulu tad�n� unutabilen var m�d�r? * Bir �ncesi... 'Tuhaf Bir Kad�n'. �lk roman. 1971. Taa 'Gecede'den belki de 'Halla�'tan ilk izleri verilmi� bir kad�nl�k durumunun kald�r�lan �rt�s� ve hem kabuklar�, kopar�lm��, kanl�, g�nebakan. Evin i�i. Gene unutulmaz bir anne karakteri. Tan�y�p bildiklerimizi unutabilsek bile, Erbil'inkileri silemeyece�iz belki de haf�zalar�m�zdan. Maddenin en kat� hali evden soka�a uzanan. Sokaktan eve d�nen. Tekrarl� bir bunalt�. Ev toplumun i�inde, toplum evin. Birbirlerinin mikro ve makro izd��mleri... Ne orada ne burada olabilen 'kad�n'. Hi�bir yere s��mayan bir kimlik, kad�nl�k. Her y�n�yle ve eksiksiz, uzun, ac�l� bir �iirin sat�r d�km�� dizelerinde. �nebilir mi kad�n i�ine, en derinine 'en tuhaf' yanlar�na? G�rd��n�n ne kadar� ger�ektir ne kadar� hall�sinasyon? Bilebilir mi? * 'Eski Sevgili'. Y�l 1977 bu kez. ��nc� �yk� kitab�. Be� �yk�. "Nigar birden 'haberinde olmadan' sevilmek isteyi�ini, ya�ay�� i�inde hep bunu ard��n�n nedenini se�ti. Su�tan ka��yordu. Din toplumunun yasa��na uyuyordu; ay�p olana kendisi de�il, bir ba�kas� onun haberi olmadan s�vanmal�yd� ki, o her vakit toplumun koydu�u kurallara uyan temiz bir yurtta�, bir namuslu kad�n olarak kalabilsin..." Ve takip eden kur�un a��rl��nda sat�rlar, anlayana. 'Eski Sevgili'den. Dileyen kendi kad�nl��n�n manifestosunu olu�tururken al�nt�lar alt� �izili sat�rlardan. ��ine bakmaya cesaret eden. Ki edebiyat hafifletir i�ine kaynak yapan insan�n yan�p k�zaran g�zlerinin yang�s�n�. �st�ne bir de 'Bunak' okunursa ayn� kitaptan; ve tabii "Biz �ki Sosyalist Erkek Ele�tirmen". Yoksa bitmez Nigarlar. Su�luluk duygusu da. Zinhar! * Ve 'Mektup A�klar�', �zal d�nemi �ocuklar� �niversite �a�lar�nda o y�llarda. Kitap, k�yamet gibi ge�iyor i�imizden. A�kla a�ks�zl�k aras�ndaki Araf'tan okuyoruz her mektubu tek tek. E-maille�emiyoruz o vakitler, SMS'ten habersiziz. Mektup devrinin son y�llar� belki. T�rl� �e�it �l�m. Bu kez �l�m�, a�kla �fleye �fleye soyuyor Leyla Erbil; "O �ar�amba �ok yoruluyor"... Bu kitab�n bir di�er �zelli�i de �nceki �yk� ve romanlar�nda dile ait en al��lm�� kurallar� bozup yeniden yap�land�ran Erbil'in ilk kez klasik roman t�r�nden 'mektup yazmas�' okuruna. 'Diyalekti�in cilvesi' dedi�i a�k temas�nda. * 'Zihin Ku�lar�'nda Borges'ten, �erkez Ethem'e, Proust'un roman�ndan ��kma Vinteuil adl� karaktere; Sait Faik'ten, M�sl�man bir �lkede d��nceyi a��klama �zg�rl��ne ve medyaya kadar bir�ok konuda sak�nmad�� kalemi bu kez 'deneme'nin a��rba�l� k�y�lar�nda. K�y�, laf�n geli�i tabii. Derin, hakl�l��ndan emin, kantar�n topuzuyla inatla�an, az s�zle �ok �ey anlatan bir kalem bu, ucu sivriltilmi�. * Ya�ant�-metin olarak ge�en 'Tezer �zl�'den Leyla Erbil'e Mektuplar'... �ki 'deli' kad�n, iki korkusuz. Ve ak�ls�z bir hastal�k �zl�'n�n g��s�ne yap��an. A�k, d�nemin tats�z politikalar�, �lkeler aras� devam eden s�k� bir dostluk. * Ve 'C�ce'. Orhan Ko�ak'�n dedi�i gibi "�hti�aml� bir yap�t. Art�k ancak ba�ka bir �ey yap�labilir." "Yol uzun gurbet �raq..." diyen Erbil art�k tek harfle bile yol ald�r�yor, s�k� g�ndermelerine. ��inde yanmaya devam eden Mad�mak Oteli'nin isli ��nda hem �ekmeye devam edip ac�s�n� hem sak�nmaks�z�n s�yl�yor s�z�n�. Leyla Erbil noktalamalar� ve temalar�, y�llarla kuvvetlenmi� g�ven veren bir dost selam� gibiler 'C�ce'de. "Hat�ablac��m dedin, d�v�yor bu adam seni, �ld�recek bir g�n dayaktan, b�rak gel a�al�m bir dava ona, kal�rs�n benimle, ge�inir gideriz ha? Edemem onsuz! Dedi, ben onun s�ca��na al��m, sen bilmezsin!" �zetle nice bimarhane dola�an, g�rm�� ge�irmi�, ya� almakla kalm��, ya�lanmam�� estetiksiz bir Leyla Erbil yaz�n�, "Muhte�em deliler d�nyas�"nda �zneyle y�klem aras�ndaki k�sal�, uzunlu yollar�, metin i�i dehlizleri bir ko�u al�yor gene. Kitaba ad olan c�ce ise, unutulma korkusuyla k�vranan Zenime Han�m'�n evine gelen bir foto�raf sanat��s�. �u bir t�rl� belleyemedi�imiz '�ileli kavram' varolu�a ve unutulma korkusuna 'dev' bir sesleni� belki de. Yaralar�m�z�n en kesikli gizlisine. * "Kimsenin vakti yok incelikli �eyler d��nmeye"* ve �o�unun da yazmaya... G�llabici kalem bollu�unda, kal�n okumalarla tedavi edilen deli okurlarla daha �ok i�i var Leyla Erbil'in. Peki 'C�ce'den sonra s�rada ne var? * G�lten Ak�n

Se�enekler
Yazdırılabilir şekli g�ster Sayfayı E-Mail olarak g�nder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde g�sterime geç Ağa� şeklinde g�sterime geç

Konuyu Toplam 1 �ye okuyor. (0 Kayıtlı �ye ve 1 Misafir)